Συνέντευξη - Μαρίκα Κλαμπατσέα

Η Μαρίκα Κλαμπατσέα, σοπράνο, πιανίστρια και συνθέτις, παρουσιάζει την παράσταση 'The Shark', με σημείο αναφοράς τον «Mack the Knife», την Παρασκευή 23/01 στον Ιανό. Με την αφορμή αυτή, είχαμε την ευκαιρία να έχουμε μια πάρα πολύ ενδιαφέρουσα συνομιλία μαζί της

Μαρίκα Κλαμπατσέα
Μαρίκα Κλαμπατσέα
Μαρίκα Κλαμπατσέα

Η Μαρίκα Κλαμπατσέα, σοπράνο, πιανίστρια και συνθέτις, παρουσιάζει μια παράσταση με σημείο αναφοράς τον «Mack the Knife». Κάνει μια μουσική διαδρομή διασχίζοντας ολόκληρη την Ευρώπη και φτάνοντας στη μεταπολεμική περίοδο. Θα ακουστούν έργα των Hanns Eisler, Kurt Weil, Gustav Mahler, David Beigelman, καθώς και δικές της συνθέσεις και μελωδίες.

Θα ακουστούν έργα των Hanns Eisler, Kurt Weill,Gustav Mahler, τραγούδια στην εβραιογερμανική διάλεκτο (Yiddish) όπως χαρακτηριστικά το απαγορευμένο τάνγκο "Makh zu die eygelekh "(νανούρισμα )του συνθέτη David Beygelman που εξοντώθηκε στον θάλαμο των αερίων του Auschwitz , spirituals ,blues και ανάμεσα σε άλλα . τραγούδια του Πολωνού συνθέτη και τραγουδοποιού Aleksander Kulisiewitz.

Στη μουσική αυτή αναδρομή 'The Shark' θα υπάρχουν και συνθέσεις- ελεύθεροι αυτοσχεδιασμοί της Μαρίκας Κλαμπατσέα'. Όπως χαρακτηριστικά ο αυτοσχεδιασμός στο "Un Bel di vedremo "άρια από την Madamme Butterfly του Giacomo Puccini όπου τραγουδά επιθετικά ενώ συνοδεύεται από το πιάνο που παίζει η ίδια φτάνοντας τη φωνή της στα άκρα..

Η πρόκληση για την μουσική «επίθεση» αυτή και ερμηνεία είναι η ταύτιση της Μαρίκας με το δράμα της Γαλοεβραιας σοπράνο πιανίστριας Fania Fenelon/ και η οργή που θα μπορούσε να έχει απέναντι στους ναζιστές αξιωματικούς των Ες Ες όταν την εξανάγκαζαν να τραγουδά την άρια αυτή στην ορχήστρα του στρατοπέδου του Auschwitz /. Η performance "THE SHARK" συνθέτει και φέρνει στη μνήμη τη μουσική του καμπαρέ του Μεσοπολέμου με τραγούδια σε στίχους του Bertolt Brecht και μουσική του Weill και Eisler που ζωντανεύουν και παίρνουν σάρκα και οστά μέσα από την Παρωδία -ερμηνεία της Μαρικας΄. Ακόμη τη πιστή επαναφορά μέρους της συλλογής των τραγουδιών και μουσικής που γραφτήκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα και γκέτο - εμπειρία των ανθρώπων που βρήκαν τη δύναμη να κάνουν τον πόνο και τον φόβο τους τραγούδι, να ξορκίσουν τον θάνατο με την τέχνη.

Μαρτυρίες εκφρασμένες μέσα από μια μουσική που απαγορεύτηκε αλλά τραγουδήθηκε και υμνεί την ανθρώπινη ζωή θυμίζοντας πως η δύναμη και η θέληση που κρύβει ο άνθρωπος μέσα του μπορεί να νικήσει ακόμη και τις πιο ακραίες μορφές βίας, καταπίεσης και ρατσισμού.

***********************

Τι σας έκανε να επιλέξετε τον τίτλο “THE SHARK” για την performance σας στον Ιανό?

O Mack the Knife η γνωστή μπαλάντα του Kurt Weill σε στίχους Bertolt Brecht είναι ίσως η αφορμή μια και αναφέρεται στον καρχαρία. Στον καρχαρία- φασιστικό κράτος που ότι βρει μπροστά του το κατασπαράσσει. Η σημερινή πραγματικότητα και πολιτική που κυριαρχεί στη χώρα μας είναι η πολιτική της εξουδετέρωσης και εξαθλίωσης των αδύναμων. Είτε πρόκειται για οικονομικά καταπιεσμένους είτε για άρρωστους, άστεγους, ομοφυλόφιλους, υπερήλικες, ανάπηρους, πρόσφυγες, άτομα που η κοινωνία περιθωριοποιεί ολοένα και περισσότερο στην αφάνεια και την καταστροφή οδηγώντας τους ακόμη και σε αυτοκτονίες. Μοναδική λύση είναι η αντίσταση σε αυτούς που στόχο έχουν να μας ακινητοποιήσουν.

Νομίζω ότι η performance The Shark και η μουσική επιλογή μου πραγματικά εκφράζει και τονίζει όλη μου την αντίθεση σε αυτό που ονομάζουμε φασισμό, ρατσισμό, στην εγκληματική, εξευτελιστική από το κράτος, σε αυτό το μίασμα απέναντι στους πολίτες του.

 

Όλα σας τα έργα είναι βαθιά πολιτικά, από την Calamity Jane μέχρι τα Τραίνα το Strange Fruit και το The Shark. Η «μουσική μνήμη» όπως και στο Strange Fruit - συναυλία που δώσατε με μεγάλη επιτυχία στο Μέγαρο Μουσικής και στο Μουσείο Μπενάκη τη χρονιά που μας πέρασε – γίνεται και εδώ ένα όχημα για να εκφραστείτε ενάντια στον ρατσισμό και στον συντηρητισμό που πρωταγωνιστούν παραδόξως και στην εποχή μας.

Θα θέλαμε να μας μιλήσετε σχετικά με αυτήν σας την επιλογή και πόσο σας επηρέασαν σε αυτό οι ιδιάζουσες και ακραίες καταστάσεις που ζούμε.

Νομίζω ότι πολλοί σ’ αυτή τη χώρα εκφράζουν με τον ένα η άλλο τρόπο το κατηγορώ τους για την αιμοβόρα πολιτική που κυριαρχεί . Είναι φυσικό και αυτός που ονομάζεται καλλιτέχνης να παίρνει θέση απέναντι σ’ αυτή την άγρια άδικη στάση του κράτους μιάσματος όπως εκφράστηκα και παραπάνω και αυτή δεν μπορεί να, ναι άλλη παρά μια καταγγελία..

Ναι λοιπόν !!καταγγέλλω και εγώ σαν μουσικός αυτό το αδυσώπητο κράτος με την βίαιη πολιτική της εκμηδένισης της ανθρώπινης ύπαρξης για δικαίωμα στη ζωή που υπηρετεί.

 

Πριν μερικές μέρες βρεθήκαμε αντιμέτωποι με το τρομοκρατικό χτύπημα στην Charlie Hebdo, ένα χτύπημα ενάντια στην ελευθερία της έκφρασης και μάλιστα ένα χτύπημα ενάντια στην ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης. Εσείς, μια καλλιτέχνιδα ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη με θέματα ρατσισμού πως νιώσατε όταν το μάθατε και πόσο θα μπορούσε να σας επηρεάσει ένα τέτοιο «χτύπημα»;

Η ελευθερία της έκφρασης στα μέσα ενημέρωσης είναι κεκτημένο δικαίωμα και κάθε απειλή προς αυτή την ελευθερία και ακόμα περισσότερο με τη χρήση βίας είναι αντιδημοκρατική. Θεωρώ ότι είναι μια ενέργεια που δεν είναι απλό να την αναλύσει κανείς πέρα από το να την καταδικάσει και πραγματικά προκαλεί συζητήσεις που τέλος δεν έχουν .

 

Εκπροσωπείτε θα λέγαμε την Avant Garde σκηνή της χώρας μας αλλά έχετε και την εμπειρία μιας καριέρας στο εξωτερικό με συναυλίες, βραβεύσεις και σημαντικές ηχογραφήσεις. Θα μπορούσατε μέσα από την εμπειρία σας να προσδιορίσετε την ανταπόκριση του κοινού στην Ελλάδα και στο εξωτερικό;

Νομίζω ότι το μέσο κοινό στην Ελλάδα δεν έχει επαφή με το είδος της μουσικής που προσδιορίζεται σαν πρωτοποριακό. Και ειδικά όταν κυριαρχεί ο ελεύθερος αυτοσχεδιασμός. Όταν όμως δεν γνωρίζει σαν αποτέλεσμα δεν μπορεί και να επικοινωνεί. Υπεύθυνοι και πάλι οι δομές του κράτους , οι πολιτιστικοί φορείς, τα μέσα ενημέρωσης, τα Ωδεία. θεωρώ ακόμη, υπεύθυνα για τη μουσική παιδεία, ακόμη και οι χώροι που φιλοξενούν καλλιτέχνες που σπάνια προβάλλουν πρωτοποριακή μουσική στο όνομα της μη εμπορικότητας.

Δεν είναι η άξια των έργων αλλά το κέρδος που είναι δυστυχώς το κριτήριο. Οι ανύπαρκτοι σπόνσορες για μη εμπορική μουσική, με το μελαγχολικό αποτέλεσμα, πολλοί καλλιτέχνες ενώ δημιουργούν να εμφανίζονται μια φόρα με 2 τον χρόνο ……και τα μουσικά ακούσματα να κατακλύζονται από απαράδεκτες μουσικές.

 

Η μουσική σας αλλά και το γενικό σας προφίλ σαν καλλιτέχνη είναι αντι-εμπορικό. Σας έχει στοιχήσει αυτή σας η επιλογή; Αξίζει το τίμημα να μένει κανείς σταθερός παρά τις πιέσεις που μπορεί να δέχεται σε αυτά που έχει επιλέξει να κάνει;

Απερίφραστα απαντώ με ένα ολοστρόγγυλο ΝΑΙ!

 

Tο στοιχείο της παρωδίας υπάρχει έντονο στις ερμηνείες κλασικών και γνωστών θα λέγαμε έργων από μια ευρεία μουσική γκάμα που ξεκινά από την προκλασική εποχή και φτάνει σχεδόν ως τις μέρες μας. Μια παρωδία που αναδεικνύει με διαφορετικό τρόπο τα έργα αυτά χωρίς καθόλου να τα υποβιβάζει.

Πότε και που ήταν η πρώτη φορά που αποφασίσατε να πραγματοποιήσετε αυτήν την πρόκληση και ποια ήταν η αντίδραση του κοινού;

Ναι σωστά τα λέτε! υπάρχει το στοιχείο της παρωδίας. Να σας μιλήσω λίγο για το πως ξεκίνησε η διάθεσή μου να παρωδώ. Η αρτηριοσκληρωτική σπουδή της φωνητικής και ο εγκλωβισμός σε κάποια πολύ στενά όρια της ερμηνείας και της τεχνικής σαν μιας και μοναδικής αποτρέπει, και φοβίζει κάθε τραγουδιστή.

Η τάση μου να ψάχνω περά απ’ αυτό που μου λέγαν κάποιοι ειδικοί δάσκαλοι… να δοκιμάσω κάτι διαφορετικό και αναφέρομαι σαν τραγουδίστρια και μουσικώς στην διαφορετική χροιά και στην ηχητική παρέμβαση, στην αλλαγή των ήχων αυτών από γλυκούς σε τραχείς η όπως αλλιώς ο κάθε τραγουδιστής ονομάζει.

Η φωνή έχει κάθε δικαίωμα να εξαντλεί και ίσως να ξεπερνά τα όριά της. Κανείς δεν μπορεί να το καθορίσει αυτό πάρα μόνο ο ίδιος ο καλλιτέχνης, δεν υπάρχει κανένας νόμος και απαγόρευση καμιά. Έτσι κάπως βρήκα ένα δρόμο μέσα από την παρωδία αλλά και από την σαρκαστική μου διάθεση να ειρωνεύομαι τον στόμφο των σοπράνο…της πριμαντόνας που παγερά μ αφήνει αδιάφορη αυτός ο ρόλος.

Ναι, είναι αλήθεια ότι στόχος δεν είναι η καταστροφή της υπέροχης πολλές φόρες μελωδίας στις άριες που επιλέγω, αλλά αντίθετα η προβολή τους με ένα διαφορετικό προσωπικό τρόπο που τις περισσότερες φορές ερμηνεύω με το πιάνο και την φωνή. Επιλέγω συγκεκριμένες άριες που με προκαλούν όπως για παράδειγμα η Habanera από την όπερα Κάρμεν του George Bizet.

Την ανασύνθεση και επεξεργασία στον ελεύθερο αυτοσχεδιασμό που ακλουθώ σε άριες, blues, έργα γνωστά από μιούζικαλ η κινηματογραφικά έργα, την επιλέγω και την κάνω μόνο όταν η συγκεκριμένη μελώδια με προκαλεί όπως για παράδειγμα και ο Mack the Knife που θα ακούσετε στο The Shark, άριες όμως σαν του συνθέτη Henry Purcell από την όπερα Διδώ και Αινείας ή τον Βασιλιά Αρθούρο και άλλα έργα άλλων συνθετών όπως Mahler ερμηνεύω πιστά.

 

Θα θέλαμε να μας πείτε δυο λόγια για τη μουσική παιδεία στη χώρα μας σήμερα, όπως την αντιλαμβάνεστε μέσα από την προσωπική σας εμπειρία αλλά και μέσα από την καθημερινότητά σας;

Αναφέρθηκα πιο πάνω, τη μουσική παιδεία τη θεωρώ στην Ελλάδα τουλάχιστον αρτηριοσκληρωτική και απαγορευτική για την ελεύθερη έκφραση και ερμηνεία του μουσικού, σε γενικές γραμμές μιλώντας πάντα. Είναι ένα θέμα που δεν εξαντλείται πάντως σε 5 γραμμές..

 

Το ακροατήριό σας πρέπει να είναι μουσικά καλλιεργημένο για να νιώσει, να συναισθανθεί τη μουσική σας;

Πέρα από αυτά που ανέφερα πιο πάνω σχετικά με την έλλειψη παιδείας και ενημέρωσης που είναι υπεύθυνη για τον προσανατολισμό και τη δημιουργία του ανάλογου κοινού του ειδικού η μη ειδικού, αυτό που απλά θα μπορούσα να πω είναι: Αν κανείς αγαπά τη μουσική ,πίστευω ότι τότε είναι ένας καλός ακροατής μου.

 

Θα θέλαμε να μας περιγράψετε με δυο λόγια τι θα παρακολουθήσουμε στην performance της Παρασκευής στον Ιανό.

Ναι!! Είναι το The Shark!! O Καρχαρίας λοιπόν και όπως τον περιέγραψα πιο πάνω στην πρώτη σας ερώτηση. Το κράτος έκτρωμα που καταβροχθίζει ότι βρίσκει μπροστά του.... Θα ακούσετε, τραγούδια του Kurt Weill, lied του Mahler, από τα Kindertotten lieder, Leonard Cohen, τον Partizan ,Chopin όπου και θα παιχτεί η αγαπημένη μου Nocturne αυτή που παιζόταν στο έργο «Ο Πιανιστας» ερμηνευμένη από τον Κώστα Παπαδόπουλο, ελεύθερους αυτοσχεδιασμούς όπως η Lilly Marlen ή η άρια «Un Bel di vedremo» από την Madamme Butterfly του Giacomo Puccini.

Στο The Shark θα ερμηνεύσω επίσης μέρος από συλλογές τραγουδιών που πολλά απαγορεύτηκαν και πολλές φορές γράφτηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα των πολιτικών κρατουμένων κάτω από το ναζιστικό καθεστώς στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όλα αυτά θα ακουστούν σε μια μουσική διαδρομή που ξεκινάει πριν τον μεσοπόλεμο, διανύει αυτόν και φτάνει μέχρι την μετά πολεμική περίοδο.

 

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας;

Περιέργως παρ’ όλες τις δυσκολίες λόγω οικονομικής κρίσης άλλα και έντονης εμπορικότητας που κυριαρχεί και στον χώρο της μουσικής, έχω πολλά σχέδια, γιατί αγαπώ τη μουσική και αυτό δεν στερεύει.

Πρόκειται να παρουσιάσω ένα έργο μου στην Αγγλία όπου θα υποστηρίξει το Arts council και ο τίτλος του είναι ‘Butterfly in Blood’ όπερα δωματίου γραμμένη για το βιβλίο της γαλοεβραίας σοπράνο πιανίστριας Fania Fenelon με τον τίτλο «Τα Κορίτσια της ορχήστρας του Άουσβιτς», όπου καταγράφει τις μαρτυρίες της από την βάναυση ζωή που έζησε στο στρατόπεδο του Άουσβιτς σαν μέλος της ορχήστρας του στρατοπέδου.

Τον Φεβρουάριο ακόμη θα παρουσιάσω μέρος από τη μουσική μου σε μια περφόρμανσ στον ιδιαιτέρα φιλόξενο χώρο Cabarte Voltaire. Ακόμη, θα παρουσίαση άλλα έργα μου και βέβαια το The Shark σε άλλους χώρους που σύντομα θα σας αναφέρω..

**************************

 

Η Μαρίκα Κλαμπατσέα εμφανίζεται την Παρασκευή 23 Ιανουαρίου 2015 στον Ιανό.

Είσοδος: 10€ / Ελάχιστη κατανάλωση: 6€ Οι πόρτες ανοίγουν στις 21:00

Η βραδιά θα μεταδίδεται ζωντανά από τo ianos.gr

Προπώληση εισιτηρίων στα ταμεία του ΙΑΝΟΥ: Σταδίου 24 & Golden Hall (Λ. Κηφισίας 37Α, Μαρούσι) και στο www.ianos.gr

ΜΑΡΙΚΑ ΚΛΑΜΠΑΤΣΕΑ -*- LEAVE ME ALONE AND LET ME GO TO HELL